Canfranc Estacion

Canfranc Estacion (1190) to mała miejscowość u podnóża przełęczy Col Somport (1632). Znajduje się tutaj dawny międzynarodowy dworzec kolejowy. Kiedyś był dumą Hiszpanii. Dziś pozostał tylko cień wspomnień. Budynek stoi i marnieje. Można sobie jednak wyobrazić jakie musiał robić wrażenia w latach świetności.

Canfranc Estacion
Canfranc Estacion

Canfranc EstacionHistoria zaczyna się w połowie XIX wieku. W Aragonii słychać głosy za utworzeniem kolejowego połączenia pomiędzy Hiszpanią a Francją poprzez Pireneje. Początkowo strona francuska nie była zainteresowana tym pomysłem. Hiszpanie wysłali inżynierów celem zbadania terenu i ustaleniu możliwych tras. Projekt zarzucono po wybuchu wojny francusko-pruskiej w 1870 roku. W 1875 roku rząd hiszpański ponowił temat. Bez powodzenia. Postawa Francji zmieniła się trzy lata później. Wiązało się to z drogami transportu Paryż – kolonie francuskie w Afryce. Tym razem Hiszpania nie była zainteresowana. Jednak pod naciskiem lokalnych samorządów, Basses-Pyrénées, Hautes-Pyrénées, Haute-Garonne i Ariège wznowiono rozmowy. Powołano międzynarodową komisję. Ostateczna decyzja zapadła 14.08.1904. Po pół wieku planów i przymiarek podpisano umowę na budowę trzech tras traspirenejskich: wschodnią Transpyrénéen Oriental, Ax-les-Thermes (Ariège) – Ripoll, centralną Transpyrénéen Central, Saint-Girons (Ariège) – Lérida przez col de Salau i zachodnią Transpyrénéen Occidental, Oloron (Basses-Pyrénées ) – Zuéra przez Somport.

Kluczowe były dwie kwestie: budowa tunelu Somport i międzynarodowej stacji kolejowej. Prace nad tunelem rozpoczęto w 1908 roku z obu stron. Długość 7875m, wysokość 6m, szerokość 4.25m. Ekipy wiertnicze spotkały się 13.10.1912, a koniec budowy nastąpił 10.09.1915. Pierwszy pociąg przejechał dopiero 13 lat później….

Zgodnie z pierwotną umową międzynarodowa stacja kolejowa miała powstać po francuskiej stronie w Les Forges Abel. Jednak w 1907 roku zmieniono ustalenia i na miejsce budowy wybrano los Arañones, odległe od Canfranc o 4km. Od 1910 roku zaczęto przegotowywać 18 hektarowy teren. Budowa stacji ruszyła ostatecznie w 1921 i trwała 4 lata. Uroczyste otwarcie linii kolejowej łączącej Francję i Hiszpanię: Pau – Canfranc – Saragossa, nastąpiło 18.07.1928 roku. Dokonali tego król hiszpański Alfons XIII i prezydent Francji Gaston Doumergue.

Canfranc Estacion
Budowa tunelu Somport
Canfranc Estacion
Los Aranones – 1915

Stacja Canfranc Estacion była bardzo duża. Terminal był symetryczny. Składał się z dwóch peronów: francuskiego i hiszpańskiego i pośrodku budynek dworca. Z uwagi na inny rozstaw torów we Francji i Hiszpanii, podróżni musieli się przesiadać. Przesiadka wiązała się także z kontrolą celną Budowla była wspaniała! W momencie otwarcia był najdłuższym dworcem w Europie: 241 metrów (na dzień dzisiejszy dłuższy jest tylko dworzec w Lipsku). Trzy kondygnacje, 75 drzwi na parterze, 75 okien na piętrze i 75 okien pod dachem (po każdej ze stron). Oprócz poczekalni, kas, pomieszczeń służb celnych i administracji w budynku mieściła się restauracja i hotel, kantor, poczta. Canfran Estacion był także terminalem towarowym wyposażonym w niezbędne do przeładunku towarów urządzenia.

Canfranc Estacion
Uroczyste otwarcie (1928)
Canfranc Estacion
Canfranc Estacion – pocztówka

Linia kolejowa Pau-Saragossa nie przynosiła jednak zysków. Podróżni narzekali na długi czas odprawy i zawiłe formalności. Ruch towarowy był relatywnie mały. W 1936 roku, po wybuchu hiszpańskiej wojny domowej zamknięto granice. Paradoksalnie najintensywniejszy okres eksploatacji przypada na okres II wojny światowej. Pomimo neutralności, rząd Franco przesyła III Rzeszy transportu rud żelaza z Teurel i wolframu z Galicji. W zamian z szwajcarskich banków płynie złoto. Historia transportu nazistowskiego złota długo owiana była tajemnicą. Dopiero w 2000 roku na stacji Canfranc przypadkowo odnaleziono dokumenty potwierdzające trasę przez Canfranc Estacion. Łącznie od 16.07 1942 do 27.12.1943 roku przewieziono 86.6 ton złota w 45 transportach. 75% trafia do Portugalii. Co się dalej z tym złotem stało? Nie wiem ;). Po II wojnie przejście graniczne otworzono w 1948 roku lecz ruch jest niewielki i powoli zamiera. Gwoździem do trumny było wykolejenie się pociągu ze zbożem 27.03.1970 na wiadukcie Estanguet. Ofiar nie było lecz linię zamknięto.

Canfranc Estacion
Wypadek na wiadukcie Estanguet

Są plany by odrestaurować dworzec w Canfranc Estacion, zrobić luksusowy hotel. Gdy byłem tam ostatnio budynek był zagrodzony. Linia kolejowa po stronie hiszpańskiej wciąż funkcjonuje, kursują dwa pociągi dziennie do Saragossa. Miałem okazję przejechać się tą trasą. Pociąg jedzie wolno. Najciekawszy jest odcinek z Canfnac do Jaca. Kilka wiaduktów i tuneli, tory biegną niebezpiecznymi urwiskami. Po stronie francuskiej odcinek od Orolon do Canfranc jest nieczynny. Tunel kolejowy Somport zamknięty. W środku znajdują się laboratoria fizyki atomowej Uniwersytetu Saragossa. Z Pau do Canfranc można dostać się autobusem